Fettan Ne Demek? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Perspektifinden İnceleme
İstanbul’da, her gün sokakta, toplu taşımada ya da işyerinde karşılaştığımız yüzlerce kişiyle etkileşimde bulunuyoruz. Bu etkileşimlerin bazen bilinçli, bazen de farkında olmadan toplumsal normlar, dil kullanımı ve tabularla şekillendiğini gözlemlemek oldukça yaygın. Bugün ise, “Fettan ne demek?” sorusunun etrafında şekillenen, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet anlayışına nasıl yansıdığına dair bir analiz yapacağım. Bu kavramı, sokakta, işyerinde ve hatta sosyal medyada nasıl duyduğumuzu ve bu terimin, özellikle kadınlar, LGBTİ+ bireyler ve erkekler üzerindeki etkisini inceleyeceğim.
Fettan Ne Demek? Toplumsal Cinsiyet ve Cinsiyetçi Söylemler
“Fettan” kelimesi, halk arasında genellikle bir kadını tanımlarken kullanılan, güzellik ve cazibe üzerinden yapılan bir değerlendirmedir. Ancak bu değerlendirme, sadece dış görünüşe dayalı bir övgü değil, aynı zamanda toplumsal cinsiyet rollerine de sıkıca bağlıdır. Kadınları, cazibeleri üzerinden tanımlamak ve sınıflandırmak, hem onları nesneleştirir hem de toplumda kadınlara yüklenen belli başlı beklentileri pekiştirir.
İstanbul’da toplu taşıma araçlarında ya da sokakta gözlemlediğim bir sahne aklıma geliyor: Genç bir kadın, rahatça yürüyerek metroya girerken, yanındaki bir grup erkek, “Fettan olmuşsun,” diyorlar. Bir yandan kadının güzel olduğu ima ediliyor, ama diğer yandan ona bir tür nesne gibi bakıldığını da gösteriyor. Kadın sadece fiziksel çekiciliğiyle değerlendiriliyor, kişiliği, düşünceleri ya da başarıları göz ardı ediliyor. Bu tür söylemler, toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin pekişmesine yol açıyor. Kadınlar, güzellikleri üzerinden sürekli bir şekilde değerlendirildiklerinde, bu onlara sadece fiziksel varlıklarıyla var olma hakkı tanıyor, bu da sosyal adaletin gerisinde kalıyor.
Fettan Ne Demek? Çeşitlilik ve Stereotipler
Toplumda, Fettan gibi kelimelerin kullanımında, farklı grupların nasıl etkilendiğini anlamak, çeşitliliğe olan bakış açımızı şekillendiriyor. Bu kelime, özellikle kadınlar için kullanıldığında, sadece fiziksel çekiciliğe dair bir etiketleme aracı olurken, aynı zamanda birçok farklı kimliği dışlıyor.
Bir sivil toplum kuruluşunda çalışan biri olarak, LGBTİ+ bireylerin karşılaştığı cinsiyetçi söylemlere tanık oldum. Özellikle trans bireylerin toplumsal yaşamda daha fazla ayrımcılığa uğradığı, cinsel yönelimlerinden dolayı dışlandığı bir ortamda, “Fettan” gibi kelimelerin negatif bir şekilde yansıyabilmesi olasılığı da oldukça yüksek. Kadınlar ya da erkekler üzerinden yapılan etiketlemeler, toplumsal cinsiyet çeşitliliği ve hakları konusunda ne kadar geri olduğumuzu gösteriyor.
Bunlar, özellikle LGBTİ+ bireyler için, yalnızca dış görünüşe dayalı etiketler olmaktan öte, kimliklerinin inkar edilmesine, kendiliklerini ifade etmelerine engel olmaya yönelik toplumsal baskılara yol açıyor. Fettan kelimesi, sadece geleneksel ve heteronormatif bir bakış açısını desteklemekle kalmaz, aynı zamanda çeşitliliği anlamayı engeller.
Fettan Ne Demek? Sosyal Adalet ve Dilin Gücü
Dil, toplumların düşünce biçimlerini şekillendirir ve güç dinamiklerini yansıtır. “Fettan” kelimesi gibi kelimeler, toplumsal yapıda belirli bir gücün yerleşmesine katkı sağlar. İstanbul’un kalabalık caddelerinde, bazen bilinçli bazen de farkında olmadan, bir kadının ya da erkeğin dış görünüşü üzerinden yapılan değerlendirmeler, çok daha derin sosyal eşitsizlikleri gün yüzüne çıkarabilir.
Toplumsal adaletin sağlanması adına, dilin de bir araç olarak kullanılması gerektiğini düşünüyorum. Bu sadece toplumsal cinsiyetle sınırlı değil; ırk, etnik köken, engellilik durumu gibi birçok farklı kimlik üzerinden yapılan etiketlemeler de toplumda daha fazla adaletsizlik yaratıyor. “Fettan” gibi söylemler, sadece kadınları değil, toplumsal çeşitliliği de hedef alır.
Örneğin, bir arkadaşım bir gün bana, İstanbul’da yaşarken, sürekli olarak nasıl dışlandığını ve cinsiyetçi dil nedeniyle kendini değersiz hissettiğini anlattı. Toplumda kabul gören “güzel” kadın imajını, kendisinin asla yakalayamayacağını düşündüğü için, yıllarca kendisini bu etiketlerden uzak tutmuş. Çünkü “Fettan” gibi bir etiketin, ona sürekli fiziksel çekiciliği üzerinden değer biçeceği korkusu, ona bir tür kaygı yaratıyordu.
Fettan Ne Demek? Sosyal Normlar ve Değişim
Sonuç olarak, “Fettan ne demek?” sorusu, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet açısından çok derin anlamlar taşıyor. Bu kelime, sadece bir övgü ya da tanımlama değil, aynı zamanda toplumda kadınların, LGBTİ+ bireylerin ve farklı grupların maruz kaldığı baskıların bir yansımasıdır. Eğer bu kelimenin etrafında şekillenen sosyal normları değiştirirsek, belki de bu tür dil kullanımını daha anlamlı ve kapsayıcı bir hale getirebiliriz.
Günlük hayatımda gözlemlediğim kadarıyla, sokakta gördüğüm sahneler ve duyduğum sözler, toplumun hâlâ çok katı ve sınırlı bir bakış açısına sahip olduğunu gösteriyor. Dil, sadece kelimelerden ibaret değildir; bir düşünce biçimi, bir dünya görüşüdür. Bu yüzden, “Fettan” gibi kelimeler üzerinden yapılan değerlendirmenin, aslında toplumun kendisine dair ne kadar geri bir tutum sergilediğini de gözler önüne seriyor. Bizim görevimiz, bu kelimelerin anlamlarını yeniden şekillendirmek ve toplumsal eşitlik için daha kapsayıcı bir dil oluşturmak olmalı.