Bir Dil Kuralı, Bir Defter ve İçimde Kalan Bir Şehir
Bazı anlar var, insanın aklına kazınmaz; içinin en sessiz yerine düşer ve orada kalır. Benim için o anlardan biri, Kayseri’de soğuk bir kış akşamı, elimde defterle otururken başladı. Dışarıda rüzgâr camlara vuruyordu, kaloriferin sesi bile yetmiyordu içimdeki boşluğu doldurmaya.
O gün tek bir soru vardı kafamda:
“Tamlayan eki kesmeyle ayrılır mı?”
İlk bakışta çok basit bir dil bilgisi sorusu gibi duruyor. Ama bazı sorular vardır, cevabından çok seni nerelere götürdüğü önemlidir.
O Defter Sayfası ve Eksik Kalan Bir Cümle
Ykelektrikistanbul okurlarına özel bu yazımızda “Tamlayan eki kesmeyle ayrılır mı” konusunu derinlemesine inceliyoruz.
O zamanlar 25 yaşındaydım. Günlük yazmayı alışkanlık haline getirmiştim. İnsan bazen konuşamadıklarını kâğıda döker, ben de öyleydim. O gün defterin başına oturduğumda aslında dil bilgisi çalışmıyordum. Sadece içimde birikenleri anlamlandırmaya çalışıyordum.
Ama bir yerde durdum. Bir cümle yazmıştım:
“Benim hayatımın en zor dönemlerinden biri…”
Kalemi kaldırdım. Bir şey eksikti. Sanki o cümlenin devamı bir kural hatasına bağlıydı. O an saçma ama gerçek bir düşünce geçti içimden:
“Tamlayan eki kesmeyle ayrılır mı?”
Kendi kendime güldüm. Ama gülüşüm bile yarım kaldı.
Dil Bilgisi Değil, Hayat Bilgisi
Tamlayan eki… okul yıllarından kalan bir bilgi. “-ın, -in, -un, -ün” ekleri… Tamlayan ve tamlanan ilişkisi…
Ama o an mesele dil bilgisi değildi. Mesele, her şeyin doğru yerde olup olmadığı hissiydi.
Kafamın içinde şunlar dönüyordu:
Bir şey doğru yazılmazsa anlamı bozulur mu?
Hayat da böyle kurallı mı ilerler?
Yoksa biz mi kurallara tutunarak kendimizi güvende hissediyoruz?
Defterin başında otururken, sanki dil bilgisi kitabı değil de hayatın kendisi bana soru soruyordu.
Bir Sabah: Okuldan Sonra Kalan Sessizlik
O günün sabahını da unutamıyorum. Kayseri’nin soğuğu insanın yüzüne değil, içine işler. Üniversiteden çıkmıştım. Bir şeyler yolunda gitmiyordu ama ne olduğunu da tam bilmiyordum.
Bir arkadaşım mesaj atmıştı:
“Tamlayan eki kesmeyle ayrılır mı ya, sınavda çıktı kafam karıştı.”
O mesajı okurken bir an durdum. Basit bir soru gibi. Ama ben o an basit bir şey hissedemedim.
Sanki hayatımın da aynı soruyu sorduğunu düşündüm.
Ben de bilmiyordum.
Küçük Bir Dil Kuralının Büyük Yalnızlığı
“Tamlayan eki kesmeyle ayrılır mı?” sorusu zihnimde dönmeye başladı.
Cevap aslında netti: özel isimlerde kesme işareti kullanılır, ek ayrılır. Ama mesele cevap değildi.
Mesele şuydu:
Neden bazı şeyleri ayırmak zorundayız?
Bir kelimeyi kökünden ayırırken bile kesme işareti kullanıyoruz. Peki insanlar?
İlişkiler?
Anılar?
Onlar da böyle mi ayrılıyor?
Bir Akşamüstü: Defterin Kenarında Duran Cümle
O akşam eve döndüğümde defterimi açtım. Sayfalar arasında kaybolmuş cümleler vardı. Hepsi yarım, hepsi bir yerden kesilmiş.
Ve yine o soru:
“Tamlayan eki kesmeyle ayrılır mı?”
Kalemi elime aldım. Yazmaya başladım:
“Benim hayatımın en zor dönemlerinden biri…”
Durakladım.
Sanki bu cümlenin devamı da bir kesme işareti istiyordu.
Ama hayat öyle çalışmıyordu.
Bazı şeyler ayrılmıyor, sadece sessizleşiyordu.
İçimde Büyüyen Hayal Kırıklığı
O dönem içimde garip bir hayal kırıklığı vardı. Ne tam adı vardı ne de net bir nedeni.
Bir şeyleri doğru yapmaya çalışıyordum ama sanki hep yanlış yerde duruyordum.
Ve bu duygu, bana dil bilgisi sorularından daha karmaşık geliyordu.
“Tamlayan eki kesmeyle ayrılır mı?” sorusu bile bana daha düzenli bir dünya hissi veriyordu. En azından bir kuralı vardı.
Hayatın yoktu.
Kuralların Güvenli Alanı
İnsan bazen kurallara sığınır.
Dil bilgisi kuralları
Matematik doğruları
Net cevaplar
Çünkü bunlar değişmez.
Ama insan duyguları değişir.
Ve belki de bu yüzden bir dil kuralı bile bazen insana huzur verir.
Bir Arkadaş Sohbeti: Yanlış mı Hatırlıyorum?
Bir gün arkadaşlarımla otururken konu yine buraya geldi. Birisi aynı soruyu sordu:
“Tamlayan eki kesmeyle ayrılır mı ya, ben hep karıştırıyorum.”
Herkes farklı bir şey söyledi. Tartışma büyüdü.
Ben sustum.
Çünkü o an fark ettim ki, kimse gerçekten emin değildi. Ama herkes konuşuyordu.
Tıpkı hayat gibi.
Herkes yaşıyor ama kimse tam olarak nasıl yaşanacağını bilmiyor.
Gece: Kendimle Kaldığım An
Gece olduğunda her şey daha sessiz oluyor Kayseri’de. O sessizlik bazen insanı rahatlatır, bazen de içindeki gürültüyü büyütür.
O gece defterimi tekrar açtım.
Ve kendime şunu yazdım:
“Tamlayan eki kesmeyle ayrılır mı bilmiyorum ama bazı şeylerin içimde ayrıldığını hissediyorum.”
Bu cümleyi yazarken içimde garip bir şey oldu. Ne tamamen üzüntüydü ne de rahatlama. Arada bir yerdi.
Kelimenin Ötesinde Bir Şey
Dil bilgisi soruları bazen sadece dil bilgisi değildir.
Bazen:
düzen ihtiyacıdır
kontrol hissidir
dağınık duyguları toparlama çabasıdır
Ben o dönem bunu fark edemiyordum. Sadece hissediyordum.
Bir Öğretmen Cümlesi ve İçimde Kalan Yankı
Lisede bir öğretmenimiz şöyle demişti:
“Türkçede tamlayan eki kesmeyle ayrılır ama her şey dildeki kadar net değildir.”
O zaman anlamamıştım.
Ama yıllar sonra o cümle kafamın içinde yankılandı.
Çünkü gerçekten de hiçbir şey dil bilgisi kadar net değildi.
Kayseri’nin Soğuğu ve İçimin Isınmayan Tarafı
Kayseri’de kış uzun sürer. Dışarıdaki soğuk bazen içindeki düşünceleri bile dondurur.
O günlerde ben de öyleydim.
Bir yandan öğrenmeye çalışıyor, bir yandan anlam veremiyordum.
Ve sürekli aynı soruya geri dönüyordum:
“Tamlayan eki kesmeyle ayrılır mı?”
Sanki cevabı bulursam her şey yerine oturacakmış gibi.
Ama hiçbir şey oturmadı.
Sonra Bir Şey Değişti
Zaman geçti. Defterler doldu, sayfalar çoğaldı.
Ve bir gün fark ettim ki, artık o soruyu aynı şekilde sormuyordum.
Çünkü öğrenmiştim.
Ama daha önemlisi, şunu anlamıştım:
Her şeyin cevabı net olsa bile, hisler net olmuyordu.
Artık Bildiğim Şey
Evet, tamlayan eki kesmeyle ayrılır.
Ama asıl mesele bu değil.
Asıl mesele, o sorunun beni götürdüğü yerdi:
kendi iç sesime
yarım kalmış cümlelere
anlamaya çalıştığım duygulara
Bugünden Geriye Bakınca
Şimdi o deftere baktığımda, sadece bir dil bilgisi sorusu görmüyorum.
Bir dönemi görüyorum.
Kafası karışık bir 25 yaşını.
Kayseri’nin soğuk gecelerini.
Ve içinden çıkmaya çalışan bir insanı.
Son Bir Soru
Belki de asıl soru hiç şu olmadı:
“Tamlayan eki kesmeyle ayrılır mı?”
Asıl soru şuydu:
İnsan kendi içindeki cümleleri nasıl ayırır, nasıl birleştirir?
Bugün “Tamlayan eki kesmeyle ayrılır mı” üzerine güzel bir yolculuk yaptık. Ykelektrikistanbul ile daha fazla içerik için takipte kalın!